U poslednjih nekoliko godina broj šakala na području Bosne I Hercegovine znatno je porastao, a podaci lovačkih udruženja pokazuju da se populacija gotovo udvostručila. Samo u prošloj lovnoj sezoni na području Posavine odstrijeljeno je više od 400 jedinki, što jasno pokazuje da se ovaj predator sve više širi po poljima i napuštenim domaćinstvima.
Šakal, izuzetno prilagodljiv i lukav predator, praktično nema prirodnog neprijatelja osim čoveka, zbog čega lovci upozoravaju da su oni jedina prepreka njegovom nekontrolisanom širenju. U okviru sezone lovci u raznim krajevima organizuju tzv. „šakalijade“ – lovne manifestacije čiji je cilj smanjenje broja ovih životinja zbog štete koju nanose stočarima i seoskim domaćinstvima.
Redakcijama se često javljaju čitaoci sa fotografijama peradi i ovaca usmrćenih u napadima šakala, što potvrđuje strahove meštana da se ovaj predator sve više približava naseljenim sredinama.
Iako je broj šakala u stalnom porastu, javnost u Bosni i Hercegovini još uvek nije dovoljno upoznata sa ovom vrstom. Zbog toga se često šire netačne informacije o njenom poreklu i stvarnoj opasnosti koju predstavlja.
Stručnjaci iz Društva za istraživanje i zaštitu biodiverziteta (DIZB) iz Banjaluke pojasnili su ključne aspekte: da li se radi o autohtonoj ili invazivnoj vrsti, osnovne karakteristike šakala, razloge za nagli porast populacije poslednjih godina, kao i njegovu potencijalnu ulogu u ekosistemu.
Takođe, razgovaralo se o tome koje domaće životinje su najčešće meta napada, procenjenim štetama, mogućnosti napada na čoveka, merama zaštite, efikasnosti „šakalijada“ i strategijama upravljanja ovom vrstom u BiH.
Širenje zlatnog šakala u regionu
Populacija zlatnog šakala (Canis aureus) u Bosni i Hercegovini beleži porast i širenje areala, slično trendu u većem delu jugoistočne i srednje Evrope. Na teritoriji Republike Srpske najviše ih je u nizijskim i brežuljkastim predelima, posebno duž dolina većih reka i u poljoprivrednim područjima, obično do oko 500 metara nadmorske visine, ali se pojedinačne jedinke mogu pronaći i na većim nadmorskim visinama, objašnjavaju iz DIZB-a.
Autohtona, ne invazivna vrsta
Genetske analize pokazuju da je populacija šakala u BiH deo šire regionalne populacije, sa stalnim dotokom jedinki iz susednih zemalja. “Šakal se često pogrešno naziva ‘invazivnom vrstom’, ali radi se o autohtonoj evropskoj vrsti. Njegovo širenje nije rezultat veštačkog unošenja, već posledica promena koje je izazvao čovek – dostupnost otpada, napuštanje ruralnih područja i nestanak prirodnih predatora. U takvim uslovima šakal sve manje zavisi od prirodnog plijena, a više koristi lako dostupne izvore hrane”, ističe Jovica Sjeničić iz DIZB-a.
Istraživanja ishrane šakala u regionu pokazuju da zimi više od 90% njihove ishrane čine ostaci domaćih životinja – najčešće lešine ili otpad – zatim mišoliki glodari i ostaci gajene divljači. Ovi podaci potvrđuju snažnu povezanost šakala sa ljudskim aktivnostima.
Ekološka uloga šakala
“Šakal ima važnu funkciju u prirodi. Kao predator i strvinar pomaže u uklanjanju uginulih životinja, kontroliše brojnost glodara i učestvuje u prirodnoj selekciji divljači uklanjanjem slabih i bolesnih jedinki. Međutim, kada njihova brojnost poraste i kada se približe naseljima, mogu naneti štetu, naročito nezaštićenoj peradi, ovcama i kozama”, pojašnjava Sjeničić.
Šakal je takođe podložan različitim bolestima i parazitima. U regionalnim istraživanjima oko 20% jedinki bilo je zaraženo trihinelozom, dok je bjesnilo retko, ali predstavlja potencijalni rizik. Postoji i mogućnost ukrštanja šakala sa psima, što može uticati na genetiku divljih populacija.
Odstrel nije dugoročno rešenje
Trenutno upravljanje populacijom šakala u BiH uglavnom se oslanja na lov i odstrel. Stručnjaci iz DIZB-a upozoravaju da intenzivan odstrjel, bez rešavanja osnovnih uzroka širenja – pre svega dostupnosti otpada i neadekvatnog odlaganja lešina – ne daje trajne rezultate. Budući da je populacija regionalno povezana, lokalne hajke i kampanjski lov ne mogu dugoročno smanjiti broj šakala.
Zaključak stručnjaka je jasan: šakal u BiH predstavlja složen izazov, ali i indikator stanja životne sredine. Njegovo širenje ukazuje na probleme u upravljanju otpadom, ruralnim prostorom i odnosu čoveka prema prirodi. Dugoročna rešenja zahtevaju kombinaciju naučnog monitoringa, odgovornog lovnog gazdovanja, upravljanja otpadom, preventivne zaštite stoke i regionalne saradnje, a ne isključivo represivne mere, poručuju iz Društva za istraživanje i zaštitu biodiverziteta.
